ALTI DANS, ALTI HİKÂYE
Cusco'nun And Dağları Halk Dansları, Açıklamasıyla
Yayla çift dansı huayno’dan UNESCO listesindeki makas dansına kadar, And halk programındaki her parça kendine özgü bölgesel bir hikâye taşır.
Cusco Halk Gösterisi tarihlerini GetYourGuide'da görün ↗Gerçek bölgesel geleneklerden inşa edilmiş bir program
Cusco folk gösterisi, uydurma tek bir rutin değildir; Peru Andları'nın farklı bölgelerinden derlenmiş, her biri kendi müziği, kostümü ve hikâyesi olan bir dizi danstır. Bu akşamları sahneleyen prodüktörler genellikle Cusco'daki geleneksel folklor kurumlarının yaklaşık bir asırdır kataloglayıp icra ettiği bir repertuvardan seçki yapar; bu yüzden ilk kez gelen bir ziyaretçiye saf bir gösteri gibi görünen şey, aslında turistler için yaratılmış tek bir koreografiden ziyade, farklı köy ve festival geleneklerinin yoğunlaştırılmış bir turudur. Her dansın nereden geldiğine dair — hangi vadi, hangi festival, hangi topluluk — birazcık bilgi sahibi olmak bile, bir akşam yemeği gösterisini pasif eğlenceden, bölgenin yaşayan kültürüne gerçek, kısa da olsa bir girişe dönüştürür.
Huayno — And Dağları'nın kendine özgü çift dansı
Huayno, And Dağları'nın en yaygın halk dansı olarak kabul edilir; çiftlerin canlı bir 2/4 ritimle, birbirlerine hiç dokunmadan dans ettiği bir danstır — dönüşler, sıçramalar ve ritmi belirleyen zapateo tarzı ayak vuruşları öne çıkar. Peru, Bolivya ve Ekvador'daki Quechua ve Aymara topluluklarında dans edilir ve İspanyol fethinden öncesine dayandığı, başlangıçta törensel bir dans olarak ortaya çıkıp bugünkü tamamen şenlikli sosyal dansa dönüştüğü düşünülür. Dansçılar koreografinin bir parçası olarak parlak renkli dokuma kuşaklar veya mendiller taşıyabilir; arkadaki müzik ise tipik olarak quena flütü, charango ve arpı, sürükleyici ve dansa çağıran bir nabız üzerinde katmanlandırır — bu da onu, bir ziyaretçinin Cusco programında canlı izleme olasılığı en yüksek olan en eski sosyal danslardan biri yapar.
Makas dansı — UNESCO statüsüne sahip atletik bir gösteri
danza de tijeras, yani makas dansı, orta-güney Andlar'ın Chanka bölgesinden — Ayacucho, Huancavelica ve Apurímac — gelir; dansçı, bir elinde metal, makas benzeri iki çubuk sallarken keman ve arp eşliğinde akrobatik, çoğu zaman rekabetçi ayak hareketleri sergiler. UNESCO, bu dansı 2010 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras listesine ekledi; Peru'nun kendi kültür otoritesi ise 2005'te onu ulusal miras olarak kabul etmişti. Geleneksel olarak dansçılar, farklı köyleri temsil eden rakip takımlar oluşturur ve dayanıklılık ile cesaret gerektiren gösterilerde yarışırdı — bir folklor gösterisindeki versiyonu, bu atletizmin yoğunlaştırılmış bir özetidir ve genellikle programın fiziksel olarak en zorlu numarasıdır.
Qhapaq Qolla — Altiplano'nun tüccarları, pandomimle canlandırıldı
Qhapaq Qolla dansçıları — beyaz maskeler, payetli kostümler, iki dans sırasının ortasında bir lama çobanı figürü — bir zamanlar Potosí çevresindeki Bolivya yaylaları ile Cusco arasında bin kilometreyi aşkın bir mesafede yün, tuz ve diğer malları taşıyan varlıklı altiplano tüccarlarını temsil eder. Bu dans geleneksel olarak her Haziran ayında Cusco'nun Corpus Christi alaylarında, aziz heykellerine katedrale kadar eşlik eden diğer bölgesel dans gruplarıyla birlikte sergilenir. Dansın stilize edilmiş ticaret kervanı pandomimi — gütme, takas, koreografide ima edilen uzun yolculuk — bir folklor gösterisinin o festival takviminden ödünç alabileceği en görsel olarak ayırt edici numaralardan biridir ve kostümün kendisi daha ilk adım atılmadan hikâyenin büyük kısmını anlatır.
Marinera ve Peru'nun daha geniş repertuarından diğer danslar
Bazı folklor programlarında, Peru’nun ulusal sembolü olarak kabul edilen ve çiftlerin birbirine mendil sallayarak flörtöz bir dans sergilediği marinera da yer alır. Bu dans en çok Peru’nun kıyı bölgeleriyle özdeşleşmiştir; ancak And dağlık bölgelerinde serrana adı verilen yayla versiyonları da icra edilir. Marinera aslen Cusco’ya özgü olmadığından, bir programda yer alıp almadığı mekâna göre değişir; bir gösteri bunu listeliyorsa, bunu Cusco’ya özgü bir gelenekten ziyade Peru’nun geniş ulusal halk dansı kimliğine bir selam olarak görmek gerekir; tıpkı çoğu Cusco gösterisinin temelini oluşturan huayno ve Qhapaq Qolla gibi daha belirgin And ezgilerinin yanında duran bir unsur olarak.
Kostümün içinde hikayeyi okumak
Her dansın kostümü yalnızca süs değil, anlatının bir parçasıdır — bir Qhapaq Qolla maskesi tüccar statüsünü işaret eder, bir makas dansçısının sade iş kıyafetleri gösterişten çok atletizmi vurgular ve huayno dansçılarının dokuma kuşakları ya da mendilleri kur ritüellerine gönderme yapar. Renk, kumaş ve başlık çoğu zaman genel bir "And" görünümünden ziyade belirli bir bölgeye ya da topluluğa işaret eder; canlı bir grubun değişen enstrümantasyonu — makas dansı için devreye giren keman ve arp, huayno için geri dönen panflütler — genellikle dansçılardan önce dansın değiştiğinin sinyalini verir. Bir kostümün ve ona eşlik eden müziğin neyi temsil ettiğine dikkat etmek, bir folklor gösterisini tek bir akşamda birkaç farklı And topluluğuna hızlı ve katmanlı bir girişe dönüştürür.