AND DAĞLARI’NIN SESİ
Cusco'nun And Dağları Halk Müziğinin Ardındaki Enstrümanlar
Quena flütü, zampoña pan flütü ve armadillo şeklindeki charango, And halk müziğine benzersiz sesini verir — her enstrümanın ne olduğu ve nasıl ortaya çıktığı.
Cusco Halk Gösterisi tarihlerini GetYourGuide'da görün ↗Üç enstrüman ailesi üzerine kurulu bir grup
Bir Andean folk gösterisinin arkasındaki canlı grup, genellikle üç çalgı ailesini katmanlı olarak kullanır: uçtan üflenen flütler, panflütler ve telli çalgılar; bunlara davullar eşlik eder, belirli danslar için ara sıra arp ve keman da eklenir. Her birinin kökeni, Kolomb öncesi ya da sömürge dönemine dayanır ve hepsini bir arada duymak — kamıştan bir flüt melodisi, nefesli bir panflüt armonisi ve parlak, ritmik bir telli çalgı hattı — Andean folk müziğine o anında tanınan karakterini verir; ister bir akşam yemeği gösterisinde, ister Plaza de Armas'ta sokak müzisyenlerinden, ister bir kayıttan dinleyin. Her sesin gerçekte neyden çıktığını bilmek, çoğu ziyaretçinin tamamen gözden kaçırdığı bir takdir katmanı ekler.
Quena — And Dağları'nın imza flütü
Quena, ucu eğik olarak üflenen, geleneksel olarak kamış, bambu veya ahşaptan yapılan, çentikli bir ağızlığa ve genellikle altı parmak deliği ile arka tarafta bir başparmak deliğine sahip bir flüttür. And Dağları'nın günümüze ulaşan en eski çalgılarından biridir; İnka döneminden yüzyıllar öncesine tarihlenen arkeolojik örnekleri mevcuttur ve nefesli, hafif kamışımsı tınısı, bir halk müziği topluluğunda genellikle ana melodiyi taşır — dinleyicinin kulağının ilk seçtiği çalgı genellikle odur. İyi çalmak ciddi bir nefes kontrolü gerektirir; çünkü açık ve çentikli ağızlık (kapalı yapıdaki bir kayıt cihazının aksine) oyuncuya perde ve ton üzerinde çok daha az hata payı bırakır.
Zampoña — çiftler halinde çalınan pan flütü
Zampoña, siku olarak da bilinir, farklı uzunluklardaki kamış boruların bir araya getirilmesiyle yapılan bir panflüt türüdür; her boru, üst kısmına üflendiğinde tek bir sabit nota üretir. Geleneksel olarak tam müzik skalası, ira ve arka adı verilen birbirine kenetlenen iki yarıya bölünür ve iki müzisyen, İnka öncesi And köklerine dayanan bir teknikle notaları karşılıklı değiştirerek çalar; ancak tek bir solist de tam skalaya sahip bütün bir zampoñayı tek başına icra edebilir. Ortaya çıkan katmanlı ve hafifçe senkoplanmış ses — özellikle iki çalgıcı karşılıklı cümleler çaldığında — And halk müziğinin en ayırt edici dokularından biridir.
Charango — bir kıtlıktan doğan ud
Charango, beş çift telden oluşan, on telli küçük bir lavta türüdür; büyük olasılıkla 17.–18. yüzyıllarda, İspanyol vihuela ve gitarının kolonistlerle birlikte And Dağları'na ulaşmasından sonra geliştirilmiştir. Enstrümanın köken aldığı düşünülen Potosí çevresindeki yüksek Altiplano'da, ağaç sınırının çok üzerinde ağaç bulmak zor olduğundan, ilk yapımcılar ses kutusu olarak armadillonun sırtındaki kabuğu kullanmıştır — gerçek bir ahşap kıtlığına pratik bir çözüm ve bugün hâlâ enstrümanın kimliğiyle yakından ilişkilendirilen bir uygulama. Günümüzde çalınan charangoların çoğu ahşap veya su kabağından yapılır; çünkü birçok çalgıcı ve yapımcı ahşabın daha iyi bir rezonatör olduğunu düşünür, ancak armadillo kabuklu enstrüman, charangonun en bilinen köken hikâyesi olmaya devam eder.
Davul, arp ve keman topluluğu tamamlıyor.
Flüt, panflüt ve charangonun yanı sıra, bir And halk grubu genellikle ritim ve tempo için bombo tarzı bir davul ekler; ayrıca hangi bölgesel dansın icra edildiğine bağlı olarak, geleneksel olarak çoğu diğer parçadan ziyade makas dansına eşlik eden arp ve keman ikilisi de devreye girer. Kolomb öncesi üflemeli çalgılar, sömürge dönemine ait telli bir çalgı ve Avrupa arp-keman tekniğinin bu karışımı, And halk müziğinin İnka dönemi ile İspanyol sömürge etkilerini iki ayrı gelenek olarak korumak yerine tek ve tutarlı bir sese nasıl kaynaştırdığının küçük ama işitilebilir bir örneğidir.
Enstrüman, bir bakışta
Cusco folk programlarında karşınıza çıkma ihtimali en yüksek enstrümanlar için hızlı bir başvuru rehberi: her birinin yaklaşık olarak neyden yapıldığı ve canlı topluluk içinde tipik olarak üstlendiği rol. Gruplar, hangi dansın icra edildiğine göre enstrümanları karıştırıp eşleştirir — bir huayno parçası quena, charango ve pan flütlerine yaslanırken, makas dansı bunun yerine arp ve kemanı sahneye taşır. Bu enstrümanların hiçbiri tek bir dansa özgü değildir ve grubun akşam boyunca enstrümantasyonunu değiştirdiğini duymak, programın farklı bir bölgesel geleneğe geçtiğinin — çoğu zaman dansçılar veya kostümler görünür şekilde değişmeden önce — güvenilir bir işaretidir.
Bir And halk grubunun temel enstrümanları
| Enstrüman | Geleneksel olarak yapılan | Topluluktaki rolü |
|---|---|---|
| Quena | Kamış, bambu veya ahşap | Öncü melodi |
| Zampoña (siku) | Bağlı kamış pan-flüt boruları | Uyum, genellikle iç içe geçen çiftler halinde çalınır |
| Charango | Armadillo kabuğu (artık genellikle ahşap) | Ritmik telli eşlik |
| Bombo davulu | Ahşap kabuk, deri kaplama | Perküsyon ve dans temposu |
| Harp ve keman | Ahşap, bağırsak veya metal teller | Belirli danslara eşlik edin, örn. makas dansı |