ΕΞΙ ΧΟΡΟΙ, ΕΞΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ
Οι Ανδικές λαϊκές χορευτικές παραδόσεις του Κούσκο, όπως εξηγούνται
Από το υψίπεδο του χορού των ζευγαριών, το huayno, μέχρι τον χορό των ψαλιδιών που είναι καταγεγραμμένος στην UNESCO, κάθε κομμάτι ενός ανδικού λαϊκού προγράμματος κουβαλά τη δική του ξεχωριστή περιφερειακή ιστορία.
Δες ημερομηνίες για το Φολκλόρ Σόου στο Κούσκο στο GetYourGuide ↗Ένα πρόγραμμα βασισμένο σε αυθεντικές τοπικές παραδόσεις
Ένα λαϊκό σόου στο Κούσκο δεν είναι μια επινοημένη ρουτίνα — είναι μια ακολουθία χορών που προέρχονται από διάφορα μέρη των περουβιανών Άνδεων, με τον καθένα να έχει τη δική του μουσική, τα δικά του κοστούμια και τη δική του ιστορία. Οι παραγωγοί που στήνουν αυτές τις βραδιές αντλούν συνήθως από ένα ρεπερτόριο που οι παραδοσιακοί λαϊκοί φορείς του Κούσκο έχουν καταγράψει και παρουσιάσει για σχεδόν έναν αιώνα, οπότε ό,τι μοιάζει με καθαρό θέαμα για τον επισκέπτη που έρχεται πρώτη φορά είναι συνήθως μια συμπυκνωμένη περιήγηση σε ξεχωριστές τοπικές και γιορταστικές παραδόσεις, παρά μια ενιαία χορογραφία φτιαγμένη για τουρίστες. Το να γνωρίζεις έστω και λίγα για το πού γεννήθηκε κάθε χορός — ποια κοιλάδα, ποιο φεστιβάλ, ποια κοινότητα — μετατρέπει ένα δείπνο-σόου από παθητική διασκέδαση σε μια γνήσια, έστω και σύντομη, εισαγωγή στη ζωντανή κουλτούρα της περιοχής.
Huayno — ο χορός των ζευγαριών των Άνδεων
Το Huayno θεωρείται ο πιο διαδεδομένος λαϊκός χορός των Άνδεων, τον οποίο χορεύουν ζευγάρια σε ζωηρό ρυθμό 2/4, χωρίς οι σύντροφοι να έρχονται ποτέ σε πλήρη επαφή — στροφές, πηδήματα και ένα χτύπημα ποδιών τύπου zapateo σηματοδοτούν τον ρυθμό. Χορεύεται από τις κοινότητες Κέτσουα και Αϊμάρα σε Περού, Βολιβία και Ισημερινό, και θεωρείται ότι προηγείται της ισπανικής κατάκτησης, πιθανόν να ξεκίνησε ως τελετουργικός χορός πριν εξελιχθεί στον καθαρά εορταστικό κοινωνικό χορό που είναι σήμερα. Οι χορευτές μπορεί να κρατούν πολύχρωμα υφαντά περιβραχιόνια ή μαντήλια ως μέρος της χορογραφίας, ενώ η μουσική που τον συνοδεύει συνήθως συνδυάζει φλάουτο quena, charango και άρπα πάνω σε έναν δυνατό, χορευτικό παλμό — καθιστώντας τον έναν από τους παλαιότερους κοινωνικούς χορούς που ένας επισκέπτης είναι πιθανό να δει ζωντανά σε ένα πρόγραμμα στην Κούσκο.
Το χορός με τα ψαλίδια — ένα αθλητικό κατόρθωμα με καθεστώς UNESCO
Ο χορός των ψαλιδιών, ή αλλιώς danza de tijeras, προέρχεται από την περιοχή Τσάνκα των νοτίων-κεντρικών Άνδεων — Αγιακούτσο, Ουανκαβέλικα και Απουριμάκ — και περιλαμβάνει έναν χορευτή που κρατά ένα ζευγάρι μεταλλικές ράβδους σε σχήμα ψαλιδιού στο ένα χέρι, ενώ εκτελεί ακροβατικά, συχνά ανταγωνιστικά βήματα υπό τη συνοδεία βιολιού και άρπας. Η UNESCO ενέταξε τον χορό στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2010, ενώ η πολιτιστική αρχή του Περού τον είχε ήδη αναγνωρίσει ως εθνική κληρονομιά το 2005. Παραδοσιακά, οι χορευτές σχημάτιζαν αντίπαλες ομάδες που εκπροσωπούσαν διαφορετικά χωριά, διαγωνιζόμενοι σε άθλους αντοχής και τόλμης — η εκδοχή του λαϊκού θεάματος αποτελεί μια συμπυκνωμένη επίδειξη αυτού του αθλητισμού, και συνήθως είναι το πιο απαιτητικό σωματικά νούμερο του προγράμματος.
Οι Qhapaq Qolla — έμποροι του αλτιπλάνο, μιμημένοι
Οι χορευτές Qhapaq Qolla — με λευκές μάσκες, πούλιες στα κοστούμια και μια φιγούρα βοσκού λάμας στο κέντρο δύο χορευτικών σειρών — αναπαριστούν τους πλούσιους εμπόρους του altiplano που κάποτε μετέφεραν μαλλί, αλάτι και άλλα αγαθά σε απόσταση άνω των χιλίων χιλιομέτρων ανάμεσα στα υψίπεδα της Βολιβίας γύρω από το Ποτοσί και το Κούσκο. Ο χορός εμφανίζεται παραδοσιακά στις πομπές του Corpus Christi στο Κούσκο κάθε Ιούνιο, εκτελούμενος μαζί με άλλα τοπικά χορευτικά συγκροτήματα που συνοδεύουν τα ομοιώματα των αγίων προς τον καθεδρικό ναό. Η στυλιζαρισμένη παντομίμα του εμπορικού καραβανιού — το βόσκημα, το παζάρεμα, το μακρύ ταξίδι που υπονοείται στη χορογραφία — είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά οπτικά νούμερα που μπορεί να δανειστεί ένα φολκλορικό σόου από αυτό το εορταστικό ημερολόγιο, και μόνο το κοστούμι του αφηγείται μεγάλο μέρος της ιστορίας πριν καν χορέψει κανείς το πρώτο βήμα.
Marinera και άλλοι αριθμοί από το ευρύτερο ρεπερτόριο του Περού
Ορισμένα λαϊκά προγράμματα περιλαμβάνουν επίσης τη μαρινέρα, έναν χορό ερωτοτροπίας που αναγνωρίζεται ως εθνικό σύμβολο του Περού, ο οποίος εκτελείται με μαντήλια που ανεμίζουν οι χορευτές μεταξύ τους σε ένα φλερτ πήγαινε-έλα. Συνδέεται κυρίως με τις ακτές του Περού, αν και υψιπεδινές – σεράνα – εκδοχές εκτελούνται και σε περιοχές των Άνδεων. Επειδή η μαρινέρα δεν είναι αυτόχθονη ειδικά στο Κούσκο, η παρουσία της σε ένα δεδομένο πρόγραμμα ποικίλλει ανάλογα με τον χώρο· αν μια παράσταση την περιλαμβάνει, αξίζει να τη θεωρήσει κανείς ως έναν φόρο τιμής στην ευρύτερη εθνική λαϊκή χορευτική ταυτότητα του Περού, παρά ως μια αυστηρά τοπική παράδοση του Κούσκο, δίπλα στα πιο χαρακτηριστικά ανδινά νούμερα όπως το χουάινο και το Καπάκ Κόγια που αποτελούν τον πυρήνα των περισσότερων παραστάσεων στο Κούσκο.
Διαβάζοντας την ιστορία μέσα από τα κοστούμια
Κάθε φορεσιά στον χορό αφηγείται μια ιστορία, δεν είναι απλώς διακόσμηση — μια μάσκα Qhapaq Qolla δηλώνει την ιδιότητα του εμπόρου, τα λιτά ρούχα ενός χορευτή με ψαλίδια τονίζουν τον αθλητισμό έναντι του θεάματος, ενώ οι υφαντές ζώνες ή τα μαντήλια των χορευτών του huayno παραπέμπουν σε τελετουργίες ερωτοτροπίας. Το χρώμα, το ύφασμα και η κόμμωση συχνά υποδεικνύουν μια συγκεκριμένη περιοχή ή κοινότητα, όχι ένα γενικό «ανδινό» στυλ, και οι εναλλαγές στα όργανα της ζωντανής μπάντας — βιολί και άρπα που μπαίνουν για τον χορό με τα ψαλίδια, πανφλάουτα που επιστρέφουν για το huayno — συνήθως προαναγγέλλουν την αλλαγή χορού πριν καν την αντιληφθείς στους ίδιους τους χορευτές. Το να παρατηρείς τι αντιπροσωπεύει μια φορεσιά και η μουσική που τη συνοδεύει μετατρέπει μια λαϊκή παράσταση σε μια γρήγορη, πολυεπίπεδη εισαγωγή σε αρκετές διαφορετικές ανδινές κοινότητες μέσα σε ένα βράδυ.