Ο ΗΧΟΣ ΤΩΝ ΑΝΔΕΩΝ
Τα όργανα πίσω από την παραδοσιακή μουσική των Άνδεων στο Κούσκο
Ο αυλός κένα, οι πανφλάουτες ζαμπόνια και το τσαράνγκο σε σχήμα αρμαντίλο δίνουν στην ανδική λαϊκή μουσική τον αδιαμφισβήτητο ήχο της — τι είναι κάθε όργανο και πώς δημιουργήθηκε.
Δες ημερομηνίες για το Φολκλόρ Σόου στο Κούσκο στο GetYourGuide ↗Ένα συγκρότημα που βασίζεται σε τρεις οικογένειες οργάνων
Το ζωντανό συγκρότημα πίσω από ένα ανδαλικό φολκλορικό σόου βασίζεται συνήθως σε τρεις οικογένειες οργάνων που συνδυάζονται μεταξύ τους: κάθετοι αυλοί, πανφλάουτα και έγχορδα με νύξιμο, με τη συνοδεία κρουστών και, περιστασιακά, βιολιού και άρπας για συγκεκριμένους χορούς. Το καθένα έχει ξεχωριστή προκολομβιανή ή αποικιακή προέλευση, και το να τα ακούς μαζί — μια μελωδία από αυλό με πιο διαπεραστικό ήχο, αρμονία από πανφλάουτα με πνοή, και μια φωτεινή, ρυθμική γραμμή από έγχορδα με νύξιμο — είναι αυτό που δίνει στην ανδαλική φολκλορική μουσική τον άμεσα αναγνωρίσιμο χαρακτήρα της, είτε την ακούς σε δείπνο-σοου, από τους δρόμιους μουσικούς στην Plaza de Armas, είτε σε ηχογράφηση. Το να ξέρεις τι πραγματικά παράγει κάθε ήχο προσθέτει ένα επίπεδο εκτίμησης που οι περισσότεροι επισκέπτες χάνουν εντελώς.
Η κένα — το χαρακτηριστικό φλάουτο των Άνδεων
Η κένα είναι ένας αυλός που φυσάται από το άκρο, κατασκευασμένος παραδοσιακά από καλάμι, μπαμπού ή ξύλο, με εγκοπή στο επιστόμιο και συνήθως έξι τρύπες για τα δάχτυλα συν μια τρύπα για τον αντίχειρα στο πίσω μέρος. Είναι ένα από τα αρχαιότερα σωζόμενα όργανα των Άνδεων, με αρχαιολογικά ευρήματα που προηγούνται της περιόδου των Ίνκα κατά αιώνες, και ο πνιχτός, ελαφρώς καλαμένιος ήχος της συνήθως κουβαλά το μεγαλύτερο μέρος της κύριας μελωδίας σε ένα λαϊκό σύνολο — είναι τυπικά το πρώτο όργανο που ξεχωρίζει το αυτί του ακροατή. Το να την παίζεις καλά απαιτεί σημαντικό έλεγχο της αναπνοής, καθώς το ανοιχτό, εγκοπτό επιστόμιο (σε αντίθεση με το κλειστό ενός φλογέρας) αφήνει στον εκτελεστή πολύ μικρότερο περιθώριο λάθους στο τονικό ύψος και στην ποιότητα του ήχου.
Η ζαμπόνια — πανφλάουτα που παίζονται σε ζευγάρια
Η ζαμπόνια, γνωστή και ως σίκου, είναι ένα σύνολο από σωλήνες πανφλάουτου κατασκευασμένους από δεμένα καλάμια διαφορετικού μήκους, όπου κάθε σωλήνας παράγει έναν σταθερό ήχο όταν φυσήξεις στο επάνω άνοιγμά του. Παραδοσιακά, η πλήρης μουσική κλίμακα μοιράζεται σε δύο συμπληρωματικά μισά — το ίρα και το άρκα — που τα παίζουν δύο μουσικοί εναλλάσσοντας νότες, σε μια τεχνική με ρίζες στους προ-ινκαϊκούς πολιτισμούς των Άνδεων, αν και ένας μόνος σολίστας μπορεί επίσης να παίξει μια πλήρη ζαμπόνια με ολόκληρη την κλίμακα ενσωματωμένη. Το πολυεπίπεδο, ελαφρώς ασύγχρονο ηχόχρωμα που προκύπτει — ειδικά όταν δύο παίκτες ανταλλάσσουν φράσεις — είναι μία από τις πιο άμεσα αναγνωρίσιμες υφές στη λαϊκή μουσική των Άνδεων.
Το charango — ένα έγχορδο που γεννήθηκε από την έλλειψη
Το charango είναι ένα μικρό έγχορδο όργανο με δέκα χορδές, χωρισμένες σε πέντε ζεύγη, που πιθανότατα αναπτύχθηκε τον 17ο–18ο αιώνα, όταν η ισπανική vihuela και η κιθάρα έφτασαν στις Άνδεις με τους αποίκους. Καθώς τα δέντρα είναι σπάνια πάνω από τη γραμμή των δέντρων στο ψηλό Αλτιπλάνο γύρω από το Ποτοσί, όπου πιθανόν γεννήθηκε το όργανο, οι πρώτοι κατασκευαστές χρησιμοποιούσαν το κέλυφος από την πλάτη ενός αρμαντίλο ως ηχείο — μια πρακτική λύση σε μια πραγματική έλλειψη ξύλου, και μια πρακτική που παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την ταυτότητα του οργάνου μέχρι σήμερα. Τα περισσότερα charango που παίζονται σήμερα είναι φτιαγμένα από ξύλο ή κολοκύθα, καθώς πολλοί μουσικοί και κατασκευαστές θεωρούν το ξύλο καλύτερο αντηχείο, αλλά το όργανο με κέλυφος αρμαντίλο παραμένει η πιο γνωστή ιστορία προέλευσης του charango.
Τύμπανα, άρπα και βιολί συμπληρώνουν το σύνολο
Συχνά, εκτός από φλάουτα, πανφλέιγες και χαράνγκο, ένα ανδαλικό λαϊκό συγκρότημα προσθέτει και ένα τύμπανο τύπου μπόμπο για τον ρυθμό και το τέμπο — και, ανάλογα με τον περιφερειακό χορό που εκτελείται, άρπα και βιολί, ο συνδυασμός που παραδοσιακά συνοδεύει τον χορό των ψαλιδιών και όχι τα περισσότερα άλλα κομμάτια. Αυτό το μείγμα προκολομβιανών πνευστών, ενός έγχορδου οργάνου της αποικιακής εποχής και της ευρωπαϊκής τεχνικής άρπας και βιολιού αποτελεί από μόνο του μια μικρή, ηχηρή απεικόνιση του πώς η ανδαλική λαϊκή μουσική συνενώνει τις επιρροές της εποχής των Ίνκας και της ισπανικής αποικιοκρατίας σε έναν ενιαίο, συνεκτικό ήχο, αντί να κρατά τις δύο παραδόσεις χωριστές.
Όργανο, με μια ματιά
Ένα γρήγορο σημείο αναφοράς για τα όργανα που είναι πιο πιθανό να εμφανιστούν σε ένα λαϊκό πρόγραμμα του Κούσκο, περίπου από τι είναι φτιαγμένα το καθένα και τον ρόλο που παίζει συνήθως μέσα στο ζωντανό σύνολο. Οι μπάντες συνδυάζουν και εναλλάσσουν όργανα ανάλογα με τον χορό που εκτελείται — ένα κομμάτι huayno βασίζεται σε quena, charango και φλογέρες των Άνδεων, ενώ ο χορός των ψαλιδιών φέρνει στο προσκήνιο άρπα και βιολί. Κανένα από αυτά τα όργανα δεν αποκλείεται σε έναν μόνο χορό, και το να ακούς την μπάντα να αλλάζει την οργανολογία της στη διάρκεια της βραδιάς είναι από μόνο του ένα αξιόπιστο σημάδι ότι το πρόγραμμα έχει περάσει σε μια διαφορετική τοπική παράδοση, συχνά πριν καν αλλάξουν ορατά οι χορευτές ή τα κοστούμια.
Τα βασικά όργανα ενός ανδαλικού λαϊκού συγκροτήματος
| Όργανο | Παραδοσιακά φτιαγμένο από | Στον ρόλο του συνόλου |
|---|---|---|
| Κουένα | Μπαστούνι, μπαμπού ή ξύλο | Κύρια μελωδία |
| Ζαμπόνια (σίκου) | Δέστε δέσμες από καλάμι για παν-φλάουτο | Αρμονία, που συχνά παίζεται σε ζευγάρια που αλληλοσυμπληρώνονται |
| Τσάρανγκο | Αρμαντίλο κέλυφος (τώρα συνήθως ξύλο) | Ρυθμική συνοδεία με χορδές που κρούονται |
| Τύμπανο Bombo | Ξύλινο κέλυφος, κρυμμένο δέρμα | Κρουστά και ρυθμός χορού |
| Άρπα και βιολί | Ξύλινες, έντερινες ή μεταλλικές χορδές | Συνοδέψτε συγκεκριμένους χορούς, π.χ. τον χορό με το ψαλίδι |