SZEŚĆ TAŃCÓW, SZEŚĆ OPOWIEŚCI
Taniec andyjski w Cusco – wyjaśnienie
Od góralskiego huayno w duecie po wpisany na listę UNESCO taniec nożycowy – każdy punkt andyjskiego programu folklorystycznego niesie ze sobą odrębną, regionalną historię.
Zobacz terminy pokazu folklorystycznego w Cusco na GetYourGuide ↗Program stworzony w oparciu o autentyczne regionalne tradycje
Pokaz folklorystyczny w Cusco to nie jedna wymyślona etiuda — to sekwencja tańców wywodzących się z różnych zakątków peruwiańskich Andów, z których każdy ma własną muzykę, kostiumy i historię. Organizatorzy takich wieczorów sięgają zwykle do repertuaru, który tradycyjne instytucje folklorystyczne w Cusco gromadzą i wykonują od blisko wieku, dlatego to, co dla turysty odwiedzającego miasto po raz pierwszy wygląda jak czysta widowiskowość, jest w istocie skondensowaną podróżą przez kilka odrębnych tradycji wiejskich i festiwalowych, a nie pojedynczą choreografią stworzoną na potrzeby przyjezdnych. Wiedza choćby o tym, skąd pochodzi każdy taniec — z której doliny, którego święta, której społeczności — zamienia kolację z pokazem z biernej rozrywki w autentyczne, choć krótkie, wprowadzenie do żywej kultury regionu.
Huayno — taniec par z Andów
Huayno uchodzi za najbardziej rozpowszechniony taniec ludowy Andów – wykonywany parami w żywym rytmie 2/4, przy czym partnerzy nigdy się nie dotykają: o rytmie decydują obroty, podskoki oraz charakterystyczne, przypominające stepowanie uderzenia stóp (zapateo). Tańczą go społeczności keczua i ajmara w Peru, Boliwii i Ekwadorze, a uważa się, że wywodzi się sprzed hiszpańskiego podboju – pierwotnie mógł być tańcem ceremonialnym, zanim stał się czysto świąteczną, towarzyską formą, jaką znamy dziś. Tancerze często trzymają w dłoniach jaskrawo tkane szarfy lub chusteczki, a muzyka towarzysząca tańcowi zwykle łączy flet quena, charango i harfę z porywającym, tanecznym pulsem – co czyni go jednym z najstarszych tańców towarzyskich, jakie odwiedzający może zobaczyć na żywo w programie w Cusco.
Taniec nożyc — sportowy popis z listy UNESCO
Taniec nożyc, czyli danza de tijeras, wywodzi się z regionu Chanka w środkowo-południowych Andach — z Ayacucho, Huancaveliki i Apurímacu — a jego znakiem rozpoznawczym jest tancerz dzierżący w jednej dłoni parę metalowych prętów przypominających nożyce, wykonujący przy tym akrobatyczne, często rywalizacyjne kroki w rytm skrzypiec i harfy. UNESCO wpisało ten taniec na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2010 roku, a peruwiański urząd ds. kultury uznał go za dziedzictwo narodowe już w 2005 roku. Tradycyjnie tancerze tworzyli rywalizujące ze sobą drużyny reprezentujące różne wioski, współzawodnicząc w wyczynach wytrzymałości i odwagi — wersja pokazowa to skondensowana prezentacja tej sprawności i zazwyczaj najbardziej wymagający fizycznie punkt programu.
Qhapaq Qolla — kupcy z altiplano, w pantomimie
Tancerze Qhapaq Qolla — białe maski, cekinowe stroje, postać pasterza lam w centrum dwóch tańczących rzędów — przedstawiają zamożnych kupców z wyżyn andyjskich, którzy niegdyś przewozili wełnę, sól i inne towary na przestrzeni ponad tysiąca kilometrów między boliwijskimi wyżynami wokół Potosí a Cusco. Taniec ten tradycyjnie pojawia się w cusqueńskich procesjach Bożego Ciała każdego czerwca, wykonywany obok innych regionalnych grup tanecznych towarzyszących wizerunkom świętych w drodze do katedry. Jego stylizowana pantomima karawany handlowej — pędzenie zwierząt, targowanie się, długa podróż zasugerowana w choreografii — to jeden z najbardziej efektownych wizualnie numerów, jakie pokaz folklorystyczny może zapożyczyć z tego festiwalowego kalendarza, a sam kostium opowiada większość historii, zanim padnie pierwszy krok.
Marinera oraz inne tańce z bogatego peruwiańskiego repertuaru
Niektóre programy folklorystyczne obejmują również marinera – taniec zalotów uznawany za narodowy symbol Peru, wykonywany z machanymi między partnerami chusteczkami w zalotnej, naprzemiennej grze. Kojarzony jest przede wszystkim z peruwiańskim wybrzeżem, choć w regionach andyjskich można zobaczyć także jego górskie – serrana – wersje. Ponieważ marinera nie wywodzi się rodzinnie z Cusco, jej obecność w danym programie zależy od miejsca; jeśli spektakl zapowiada ten taniec, warto traktować go jako ukłon w stronę szerszej, narodowej tożsamości tanecznej Peru, a nie ściśle regionalnej tradycji Cusco – obok bardziej andyjskich numerów, takich jak huayno czy Qhapaq Qolla, które stanowią trzon większości pokazów w Cusco.
Czytanie historii w stroju
Każdy strój taneczny pełni tu funkcję narracyjną, a nie tylko dekoracyjną – maska Qhapaq Qolla sygnalizuje status kupca, skromne stroje robocze tancerza nożyc podkreślają atletyzm zamiast efektowności, a tkane opaski czy chusteczki tancerzy huayno nawiązują do rytuałów zalotów. Kolor, materiał i nakrycie głowy często wskazują na konkretny region lub społeczność, zamiast uniwersalnego „andyjskiego" wyglądu, a zmieniające się instrumentarium żywego zespołu – skrzypce i harfa wchodzące podczas tańca nożyc, powracające fletnie pan podczas huayno – zwykle zapowiada zmianę tańca, zanim zrobią to sami tancerze. Obserwowanie tego, co reprezentuje strój i towarzysząca mu muzyka, zamienia pokaz folklorystyczny w szybkie, wielowarstwowe wprowadzenie do kilku odrębnych społeczności andyjskich w jeden wieczór.